‘Een goede manier om u slecht te voelen is om te piekeren.’ Het is het eerste advies in Het neurotisch handboek. En het zet meteen de toon. Wie denkt dat er nu tips zullen volgen over hoe zo min mogelijk te piekeren, vergist zich. Met dit zelfhulpboek help je jezelf flink de put in.

Is piekeren niet de gewenste methode? Geen nood. Het boek biedt alternatieven; de ondertitel luidt: ‘Goede manieren om je slecht te voelen en anderen te irriteren.’ Alles problematiseren, liegen tegen jezelf en anderen, pietluttigheid, besluiteloosheid, het is maar een greep uit het arsenaal aan technieken die de mens kan gebruiken om het leven flink te compliceren.

Het neurotisch handboek is een overzicht van ongezellig gedrag. In veertien hoofdstukken bespreekt de auteur welke vormen van neurotengedrag er bestaan en de gevolgen ervan. En dat op ludieke wijze. Geen kwaad woord over piekeraars, mierenneukers en bangeriken in dit boek. Neurotisch gedrag wordt zelfs aangemoedigd. Met tips en trucs helpt Wijnberg je gul richting een zo miserabel mogelijk leven.

Neem klagen. Dat blijkt een koud kunstje. ‘U hoeft alleen maar met een kritische, narrige, ontevreden blik de wereld in te kijken en alles lijkt op een omgevallen prullenbak waar iedereen zijn geestelijk afval in gedumpt heeft.’

Elk onderwerp leent zich voor een goede klaagsessie, van een chronisch gebrek aan slaap tot een hekel aan huisdieren of onverwacht bezoek. Bespreek de klachten vooral niet met degene die het betreft, maar met ieder ander die op het pad komt. En nog het allerbelangrijkst: verzin geen oplossing voor het probleem. Want dan verlang je als echte neuroot weer naar een ander probleem.

Tijdens het lezen bekruipt je een groeiend gevoel van ongeloof. Meent de schrijver dit nu echt? Ja en nee, zo laat Wijnberg desgevraagd weten. ‘Ik heb het zo geschreven dat mensen zien welke neurotische trekken ze zelf vertonen, zonder dat ik ze dwing om het anders te doen.’

Als psycholoog hanteert hij de provocatieve stijl, een methode die cliënten uit de tent probeert te lokken met overdreven uitspraken. ‘Ik zeg dingen die iemand ook tegen zichzelf zegt. Als iemand zichzelf iets wijsmaakt, ga ik niet beweren dat het anders is, maar ik ga juist een stapje verder. Zodat ze zelf op de rem trappen en zeggen: ho ho, zo erg is het nu ook weer niet.’

Het neurotisch handboek is het schoolvoorbeeld van de provocatieve stijl. Lijdt u onder het leven? Groot gelijk, uw leven is ook verschrikkelijk!

Het levert amusant leesvoer op, maar het boek is zeker ook bedoeld als hulpmiddel. ‘Het gaat mij erom dat mensen beseffen dat ze voor bepaald gedrag kiezen’, zegt Wijnberg. ‘En dat het ook een keuze is of ze actie ondernemen of hun situatie accepteren.’

Niet elke neuroot moet worden gered, is zijn stellige overtuiging. Irritant gedrag en zwartkijkerij werkt voor een bepaalde groep mensen. Het kan macht opleveren, of aandacht. Het is bovendien een probaat middel om verantwoordelijkheden te ontlopen. En bovendien, voor de buitenwereld zijn zenuwpezen en navelstaarders ook buitengewoon nuttig. Zoals Wijnberg schrijft: ‘Als ik een zware en ingewikkelde hersenoperatie moet ondergaan, heb ik liever een norse dwangneuroot als chirurg dan een vriendelijke figuur die het allemaal niet zo nauw neemt.’ Leeuwen en beren, zo luidt de boodschap, staan soms daadwerkelijk op de weg. En dan is het maar goed als er iemand naar ze uitkijkt.

Wijnberg kan zich ergeren aan trend dat iedereen in balans zou moeten zijn. ‘In het leven is niet altijd ultiem geluk te bereiken, mensen moeten het vaak doen met minder. Dat is de realiteit, en het is niet eerlijk om iedereen een ideaal op te dringen.’ Zijn patiënten mogen van hem zo neurotisch blijven als ze maar willen, als ze maar beseffen dat ze niet willoos zijn overgeleverd aan de omstandigheden. ‘Het gaat erom hoeveel je in jezelf wilt investeren, een ander kan de verandering niet bewerkstelligen.’

Het is onmogelijk Het neurotisch handboek te lezen zonder bepaalde trekjes in jezelf te herkennen. Niet erg, iedereen is in bepaalde mate neurotisch, stelt Wijnberg. ‘Het leven zit vol dilemma’s waar je onder lijdt. En zolang dat zo is, zullen we neurotisch gedrag blijven vertonen.’

Wie zich hier niet bij neer kan leggen, hoeft maar één ding te doen: lees de adviezen in het boek, pieker erover, en doe precies het tegenovergestelde.'

Column Olaf Tempelman in de Volkskrant:

'We leven in tijden met overweldigende hoeveelheden boeken over geluk. Regelmatig komen ze langs in deze rubriek. Maar denken we ook een beetje aan ons ongeluk? De Amerikaanse psycholoog Paul Watzlawick schreef ooit een geweldige handleiding voor ongelukszoekers, The situation is hopeless but not serious. Conclusie: er is nauwelijks een beter ontwikkeld menselijk vermogen dan dat om goede gevoelens om zeep te helpen. Als we ons bijvoorbeeld een paar minuten op onze schoenen concentreren, dan kunnen we haast niet tot een andere conclusie komen dan dat ze niet lekker zitten. Paranoïde denken kan ook iedereen leren. Watzlawick geeft er les in aan de hand van een kerel die de hamer van zijn buurman wil lenen. Na een ingenieus denkprocesje – ‘de buurman groet mij de laatste tijd kil’,‘hoe kan hij zo arrogant zijn’, ‘hij is zeker zo arrogant omdat hij denkt dat ik van hem afhankelijk ben’ – belt hij bij de buurman aan: ‘Je mag je hamer houden, klootzak!’

Ik weet niet zeker of provocatieve psycholoog Jeffrey Wijnberg The situation is hopeless... kent. Zijn Neurotische handboek – Goede manieren om jezelf slecht te voelen en anderen te irriteren (Scriptum; euro 17,95) beschikt in ieder geval over minstens zoveel therapeutische kwaliteiten. Wijnberg verklaart dit werkje te hebben vervaardigd uit verontwaardiging over een toenemend taboe op ongeluk: er is weinig waar de mens meer talent voor heeft, en met dat talent mag hij ineens niets meer doen. Veertien beproefde technieken om ons slecht te voelen passeren de revue onder het motto: problemen zijn er niet om opgelost te worden. Neem nou het piekeren. Klassieke piekeraars verliezen eindeloos veel tijd, energie en geluk met het doormalen over dingen waarover doormalen geen enkele zin heeft. Toch is dit de mensensoort die zichzelf vaak ten koste van veel nacht- en gemoedsrust op een hoger plan weet te tillen. Bovendien: in hun auto’s wordt dat defecte remsysteem wel op tijd ontdekt, gepiekerd als ze hebben over dat rare geluidje dat ze hoorden. Dwangmatig precies zijn is ook niet bepaald een recept voor vreugde, maar de voordelen zijn velerlei. Dwangneuroten munten bijvoorbeeld uit in aandacht voor ogenschijnlijk onbeduidende details. Wie moet ons nou opereren of ons vliegtuig nakijken, vraagt Wijnberg zijn lezers retorisch, een control freak of een nonchalante kerel? Ook goed voor extra veiligheid: wantrouwen. Onbezorgdheid is bepaald geen eigenschap van de wantrouwige mens, maar hij ziet de dingen verrassend vaak goed. Jammer alleen dat dit hem geen enkele vreugde schenkt. Ook aan te bevelen: hoge verwachtingen koesteren, vastzitten in dilemma’s, slachtofferschap en toegeven aan emoties. Al deze technieken mogen ook worden gecombineerd, zodat de kans op geluk het kleinst is. Het neurotisch handboek is een waardig eerbetoon aan een mensheid die het voor zichzelf vergalt – en er niet over peinst daar wat aan te doen.'